Definicja, co należy rozumieć przez wykonywanie zawodu lekarza/lekarza dentysty, znajduje się w art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Zgodnie z nią wykonywanie zawodu lekarza polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych, w szczególności: badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich, a także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich (art. 2 ust.1 pkt 1 ww. ustawy). Natomiast wykonywanie zawodu lekarza dentysty polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, wyżej wymienionych świadczeń w zakresie chorób zębów, jamy ustnej, części twarzowej czaszki oraz okolic przyległych (art. 2 ust.1 pkt 2 ww. ustawy).

Za wykonywanie zawodu lekarza i lekarza dentysty (w dalszej części artykułu – lekarza) uważa się także prowadzenie przez niego badań naukowych lub prac rozwojowych w dziedzinie nauk medycznych i nauk o zdrowiu lub promocji zdrowia, nauczanie zawodu lekarza, kierowanie podmiotem leczniczym. Również zatrudnienie w podmiotach zobowiązanych do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych (w rozumieniu przepisów stosownej ustawy z 27 sierpnia 2004 r.), urzędach te podmioty obsługujących lub urzędach i instytucjach, w ramach których wykonuje się czynności związane z przygotowywaniem, organizowaniem lub nadzorem nad udzielaniem świadczeń opieki zdrowotnej stanowi wykonywanie zawodu lekarza. Jest nim także zatrudnienie w Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji.

Co się stanie, gdy lekarz posiada wymagane kwalifikacje (tzn. prawo wykonywania zawodu), ale z różnych powodów, np. zdrowotnych czy macierzyństwa, ma przerwę w wykonywaniu zawodu. Czy wiąże się to z utratą kwalifikacji zawodowych?

Na to pytanie należy odpowiedzieć negatywnie. Jednak to, czy lekarz będzie mógł dalej posługiwać się posiadanym prawem wykonywania zawodu i udzielać świadczeń zdrowotnych, zależy od tego, jak długa jest ta przerwa, czy trwa rok, 5 lat, 10 czy więcej.

Lekarz posiadający to prawo, ale niewykonujący zawodu przez okres dłuższy niż 5 lat, który zamierza wrócić do zawodu, ma obowiązek zawiadomienia o tym właściwej okręgowej rady lekarskiej i odbycia przeszkolenia (art. 10 ust. 3 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty).

Tyle na ten temat mówi ustawodawca. Ponieważ zastosowanie w praktyce tak lakonicznego przepisu rodziło liczne wątpliwości, Naczelna Rada Lekarska w stanowisku nr 11/19/VIII z 28 czerwca 2019 r. dokonała interpretacji przepisów w zakresie ustalania 5-letniego okresu niewykonywania zawodu lekarza i lekarza dentysty. W stanowisku wymieniono dokumenty potwierdzające wykonywanie zawodu w formach określonych w ustawie, takie jak umowa o pracę, dokumenty związane z nawiązaniem stosunku służbowego, świadectwa pracy, umowy cywilnoprawne i inne.

Należy zwrócić uwagę, że Naczelna Rada Lekarska za przerwę w wykonywaniu zawodu lekarza uznała również wykonywanie czynności zawodowych sporadycznie (rzadko, nieregularnie) lub w znikomym wymiarze, albo zakresie bardzo małym, bez znaczenia dla utrzymania niezbędnej wiedzy i umiejętności praktycznych.

Co zrobić, aby nie upłynął 5-letni okres braku aktywności zawodowej? Lekarz może go przerwać, jeżeli przed jego upływem podejmie ciągłą aktywność przez 6 miesięcy w wymiarze 40 godzin miesięcznie, potwierdzoną odpowiednimi dokumentami, o których była mowa powyżej. Dokumenty te lekarz winien przedłożyć do właściwej okręgowej rady lekarskiej.

Gdy jednak minie 5 lat niewykonywania zawodu, okręgowa rada lekarska stwierdza to w drodze uchwały i kieruje lekarza na przeszkolenie, ustalając tryb, program, miejsce i okres szkolenia, uwzględniający dotychczasowy czas i formę wykonywania zawodu, kwalifikacje lekarza, długość przerwy. Inny program ustali się dla lekarza z 5-letnią, inny dla lekarza z 10-letnią przerwą w wykonywaniu zawodu. Długość przerwy również będzie miała wpływ na długość przeszkolenia zawodowego, które powinno trwać nie krócej niż 3 miesiące i nie dłużej niż 12 miesięcy, a jeżeli przerwa w wykonywaniu zawodu jest dłuższa niż 10 lat – okres szkolenia nie może być krótszy niż 12 miesięcy.

Natomiast jeżeli na przeszkolenie kierowany jest lekarz, który dopiero zamierza podjąć wykonywanie zawodu po upływie 5 lat od uzyskania dyplomu, albo lekarz przed przyznaniem prawa wykonywania zawodu, okręgowa rada lekarska obligatoryjnie kieruje go na szkolenie teoretyczne. Pamiętać należy, że w każdym przypadku koszty nauki ponosi lekarz (art. 10 ust.1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Od uchwały okręgowej rady lekarskiej w przedmiocie skierowania na przeszkolenie  lekarzowi nie przysługuje odwołanie.

Ustawodawca wyłącza od obowiązku odbycia przeszkolenia lekarza będącego obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który posiada dyplom lub inne dokumenty poświadczające formalne kwalifikacje i dotychczas nie uzyskał prawa wykonywania zawodu lekarza albo prawa wykonywania zawodu lekarza dentysty na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 10 ust.4 ww. ustawy).

Także w okresie epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego zamiast odbycia przeszkolenia można przez pierwsze 3 miesiące udzielać świadczeń zdrowotnych pod nadzorem odpowiednio lekarza albo lekarza dentysty posiadającego specjalizację II stopnia lub tytuł specjalisty (art. 10 ust. 3a ww. ustawy).

Czy niepoddanie się obowiązkowi przeszkolenia rodzi konsekwencje dla lekarza? Lekarz, który uchyla się od niego lub przerwie je w sposób nieusprawiedliwiony, naraża się na zawieszenie prawa wykonywania zawodu do czasu odbycia szkolenia. Należy też pamiętać, że wykonywanie zawodu bez odbycia wymaganego przeszkolenia jest także przewinieniem zawodowym.

Co będzie z lekarzem, który zaprzestał wykonywania zawodu na terytorium RP? Taki lekarz może wyłącznie udzielać świadczeń zdrowotnych oraz ordynować leki w odniesieniu do swojej osoby lub osoby bliskiej w rozumieniu przepisów ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w warunkach ambulatoryjnych lub w stanach nagłych na podstawie art. 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Przerwa w wykonywaniu zawodu lekarza nie powoduje więc jego utraty, a jedynie obowiązek odbycia przeszkolenia, gdy trwa ona dłużej niż 5 lat.

Mec. Anna Gut